آسیب های اجتماعی (قسمت ۲)

آسیب های اجتماعی در مدارس و راهکارهای کاهش آسیب های اجتماعی در مدارس

 

 

آسیب های اجتماعی شامل ناهنجاری ها و انحرافات اجتماعی از مهمترین موضوعات مورد بحث جامعه شناسی است که بروز آن در مدارس بدلیل تهدیدی عمومی برای جامعه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. گسترش روزافزون آسیب های اجتماعی، ترک تحصیل، فرار از مدرسه، اعتیاد، سرقت و بسیاری ناهنجاری های دیگر به ویژه در سال های اخیر در بین دانش آموزان مستلزم تعمق و چاره اندیشی اساسی از سوی کارشناسان است.
به تاکید جامعه شناسان باید بررسی شود که این نهاد به عنوان بخشی از بدنه جامعه تحت تاثیر چه آسیب هایی قرار دارد و راهکار های آن در چیست و نباید نسبت به زنگ خطرهای بسیاری که در حوزه نهادهای آموزشی به صدا درآمده بی تفاوتی صورت می گیرد. آنان می گویند اگر برای بررسی و پیشگیری و مقابله با این آسیب ها هیچگونه برنامه ریزی نداشته باشیم در آینده شاهد مدارس آسیب زا خواهیم بود.
در این راستا مسوولان دولت، نمایندگان مجلس و سیاستگذاران کشور باید حوزه آموزش و پرورش را در اولویت های یک تا پنج نظام اقتصادی و اجتماعی قرار بدهند. کارشناسان تاکید دارند با وجود اقدامات انجام شده در زمینه های مختلف، آموزش و پرورش باز هم نیازمند خانه تکانی و بازنگری جدی است و باید در برنامه ها، روش ها و تعاملات این دستگاه عظیم آموزشی کشور تجدید نظر شود تا شاهد کاهش آمار آسیب های اجتماعی در این بخش باشیم.
برحی از صاحبنظران اجتماعی ریشه اغلب آسیب پذیری های اجتماعی دانش آموزان را در نا آشنایی با مهارت های اجتماعی می دانند و تاکید می کنند آموزش این مهارت ها در کاهش آسیب های اجتماعی در مدارس ضروری است.
طیق اعلام وزارت آموزش و پرورش، دفتر مراقبت در برابر آسیب های اجتماعی ایجاد شده و این دفتر تاکنون تلاش هایی را برای برنامه های مقاوم سازی دانش آموزان آغاز کرده است که باید بیش از پیش نسبت به رفع این چالش اساسی فرارو چاره اندیشی شود.
صاحب نظران این رشته به بررسی علت و عوامل پیدایش آسیب های اجتماعی در دانش آموزان در سه نهاد خانواده، مدرسه و اجتماع پرداختند و آشنا نبودن دانش آموزان با مهارت های زندگی و اجتماعی، نبود نیروی متخصص مرتبط با مسائل اجتماعی در مدارس، هماهنگ نبودن خانه و مدرسه و تاکید صرف بر آموزش و بی توجهی به پرورش را از جمله زمینه های بروز و شکل گیری آسیب های اجتماعی در مدارس دانستند. آنها همچنین مشارکت خانه و مدرسه در امر آموزش و پرورش دانش آموزان، شناسایی نوجوانان دارای اختلالات روحی و روانی در مدرسه، جذاب کردن فضاهای آموزشی و جدی گرفتن آموزش مهارت های اجتماعی به دانش آموزان را از جمله راهکارهای موثر در مقابله با آسیب های اجتماعی در مدارس برشمردند.

 

**نهاد آموزشی از پیش دبستانی تا دانشگاه نیازمند بازنگری است.

 

نهاد آموزشی از پیش دبستانی تا دانشگاه نیازمند بازنگری است زیرا که متاسفانه این نهاد نتوانسته نیروهای انسانی متناسب با اهداف انقلاب اسلامی تربیت کند و باید بررسی شود که این نهاد به عنوان بخشی از بدنه جامعه تحت تاثیر چه آسیب هایی قرار دارد و راهکارهای آن در چیست. از سویی دیگر همه مسائل این نهاد آموزشی از جمله ناکافی بودن سهم اقتصاد آموزش و پروش، نوع نگاه منفی و مصرفی به آن نیازمند تغییر جدی نگرش مسوولان در حوزه دولت و قوه مقننه است.
جامعه ایران در معرض افول و فروپاشی اخلاقی قرار گرفته و شواهد و قرائن آن شامل افزایش میزان مجرمان، پرونده های قضایی، چک های برگشتی و بسیاری از مشکلات اخلاقی و رفتاری در جامعه است.
باید خطرات افول اخلاقی را بیشتر از تهدیدهای نظامی و اقتصادی برشمرد. با این حال چرا نسبت به زنگ خطرهای بسیاری که در حوزه نهادهای آموزشی از جمله آموزش و پرورش به صدا درآمده بی تفاوتی صورت می گیرد. اتفاقاتی شامل خودکشی دو دختر دانش آموز، خشونت و یا تعرض و سوء رفتار جنسی به دانش آموزان همه مسائلی است که اگر به راحتی از کنار آنها بگذریم در آینده با مشکلات بسیار بزرگتری مواجه خواهیم شد. اگر برای بررسی و پیشگیری و مقابله با این آسیب ها هیچگونه برنامه ریزی وجود نداشته باشد در آینده شاهد مدارس آسیب زا خواهیم بود.  در جامعه ایران باید بررسی شود که سیستم آموزشی کشور به ویژه آموزش و پرورش تا چه حد توانسته در مدارس مسوولیت پذیری اجتماعی را آموزش بدهد و این در حالی است که آموزش مهارت های اجتماعی در مدارس جدی گرفته نشده است.
وظیفه آموزش و پرورش شناسایی و کشف دانش آموزانی است که در خانه دارای مشکل و نیازمند خدمات آموزشی و مشاوره خاص در مدرسه هستند و باید تحت کنترل و مراقب خاص قرار بگیرند. در صورتی که در شناسایی و ارائه خدمات مشاوره و مراقب به این دسته از دانش آموزان کوتاهی صورت بگیرد آثار آن در رفتارهای پرخطر ظاهر می شود.

 

**هوشمند سازی تنها راهبرد جدی در برابر آسیب های اجتماعی در مدارس است.

 

هوشمند سازی تنها راهبرد جدی در برابر آسیب های اجتماعی در مدارس و آموزش و پرورش به عنوان تنها نهادی که بخش بزرگی از جمعیت کشور (یک، پنجم) زیر پوشش آن قرار دارد، است.  و در این راستا اولیای دولت، نمایندگان مجلس و سیاستگذاران کشور باید حوزه آموزش و پرورش را در اولویت های یک تا پنج نظام اقتصادی و اجتماعی قرار بدهند.
آموزش و پرورش نیازمند خانه تکانی و بازنگری جدی دانست و باید در برنامه ها، روش ها و تعاملات این دستگاه عظیم آموزشی کشور تجدید نظر شود. دهه ۹۰ به عنوان انفجار آسیب های اجتماعی عنوان شده است. آسیب های رفتاری و اجتماعی از جمله اختلالات شایعی است که موجب ناتوانی دانش آموز می شود و در پی آن، اولیای آنها و متولیان مدرسه را با مشکلات و معضلاتی مواجه می کند. آسیب اجتماعی را هر نوع بی نظمی، ناهنجاری و یا آشفتگی می توان عنوان کرد که به باورها، هنجارها و قواعد اخلاقی جامعه آسیب می زند و دانش آموزانی که دچار چنین اختلالات و معضلاتی می شوند نسبت به کودکان بدون اختلال با شکست­های تحصیلی بیشتری مواجه و در نوجوانی و بلوغ دچارآشفتگی­های رفتاری و اجتماعی می­ شوند.. مدرسه یک نهاد، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که می تواند تحت تاثیر بسیاری از آسیب های اجتماعی قرار بگیرد.

آموزش و پرورش گسترده‌ترین دستگاه فرهنگی کشور است که به طور مستقیم جمعیتی بزرگ را زیرپوشش قرار داده است و موسسات آموزشی نقش موثری در بهداشت روانی و فراهم آوردن محیطی سالم برای رشد فکری و شکوفایی اندیشه ‌ها دارند. برای ایفای چنین نقشی معلمان و مسوولان مدارس باید از سلامت روانی کافی برخوردار باشند. مدرسه به عنوان یک محیط آموزشی اگر نتواند وظایف تربیتی خود را به نحو مطلوب انجام دهد و بدون توجه به وظایف علمی و اجتماعی خود و بی‌ علاقگی نسبت به درک نیازهای روحی نوجوان، فقط به آموزش کلیشه‌ای صرف بپردازد به قطع سهم بسزایی در گرایش دانش آموزان به انحرافات و آسیب های اجتماعی خواهد داشت.
فضا و ساختمان مدرسه از جمله عوامل مهم در یادگیری دانش آموزان است و همچنین محتوای دروس و انتخاب معلم مناسب برای علاقمندی به درس و مدرسه نیز در این زمینه بسیار مهم و موثر است. استقرار نظام آموزشی فعال با محوریت زندگی، دانش و اشتغال، جذاب و شاد کردن فضای آموزشی و مشارکت خانواده در نظام آموزشی، غربالگری و شناسایی دانش آموزان دارای اختلال روانی، برنامه ریزی مبتنی بر شواهد و بکارگیری نیروی متخصص در امر آموزش و پرورش دانش آموزان از جمله راهکارهایی برای کاهش آسیب های اجتماعی در مدارس است.

 

** بی توجهی به بعد زمان در تعلیم و تربیت زمینه ساز آسیب در مدارس است.

 

بی توجهی به بعد زمان نیز موجب احساس تعلق خاطر نداشتن دانش آموزان به مدرسه و اهداف آموزشی و پرورشی و زمینه ساز آسیب های اجتماعی در دانش آموزان است. یکی از عناصری که در تعلیم و تربیت نقش اساسی دارد، زمان است زیرا تعلیم و تربیت با زمان پیش می رود و ناگزیر از زمان تأثیر می پذیرد و در رابطه ای متقابل بر زمان تأثیر می گذارد. از سویی، مدرسه سمبلی از اجتماع است و باید به سه بعد خانواده، مدرسه و جامعه، بعد زمان نیز اضافه شود.
بر این اساس دانش آموزان را باید متناسب با زمان آموزش داد و تربیت کرد و معلمان نیز باید روشهای انتقال دانش و پرورش را به تناسب زمان فزونی و توسعه بخشند و همگان با زمان، تعلیم و تربیت را به پیش ببرند.
ابزارهای آموزشی و محتوای دروس نیز نیازمند توجه به بعد زمان و نوآوری است و در واقع نقش زمان در آموزش و پرورش دانش آموزان انکارناپذیر است.
دولت ها به دنبال چابک سازی استانداردهای آموزشی و رساندن کشور در سطح کشورهای پیشرفته هستند و این در حالی است که زیرساخت آن در کشور ما فراهم نیست. بهترین راهکار برای پیشگیری از آسیب های اجتماعی در مدارس مهارت آموزی است. دانش آموزان باید محبت ورزیدن، احترام به همنوع و بسیاری از تعاملات اجتماعی را از والدین و معلمان خود فرا بگیرند.
خانواده ها هم به جای اینکه مداخله گر و مطالبه گر در امور آموزشی مدرسه باشند سعی کنند به شکل کمک کننده و در کنار مدیران و معلمان مدارس به پرورش دانش آموزان بپردازند. نرخ شیوع آسیب ها در مدارس را خارج از عرف است در مجموع ما در زمینه آسیب ها نسبت به شاخص جهانی در موقعیت خوبی قرار نداریم و به لحاظ نیروی متخصص، امکانات و اعتبارات لازم کمبودهای بسیاری داریم.


**ضعف اعتماد به نفس، دانش آموزان را به گرداب آسیب های اجتماعی می کشاند.


ضعف اعتماد به نفس، دانش آموزان را به سمت آسیب های اجتماعی از جمله اعتیاد می کشاند. این مهم باید از دوره مهدهای کودک با آموزش مهارت های ۹ گانه آغاز شود تا بتواند تاثیر خود را بصورت عمیق در دوره های مختلف زندگی دانش آموزان بگذارد.
همچنین بی توجهی معلم و مدیر مدرسه نسبت به تغییر رفتار دانش آموزان یکی از عوامل بروز آسیب های اجتماعی در بین دانش آموزان است.

 

**چالش مدارس در بحث آسیب های اجتماعی، نبود نیروی متخصص و حجم بالای کار است.

 

مهمترین چالش آموزش و پرورش در بحث پیشگیری از آسیب در مدارس، نبود نیروی متخصص و حجم بالای کار است. در کنار این دو مشکل و کمبود، کافی نبودن زمان برای اجرای طرح ها و برنامه های چالش زاست. ولی به هر حال با توجه به نبود نیروی متخصص در ادارات و مدارس نیاز است که والدین دانش آموزان مسوولیت بیشتری را در امر پیشگیری از آسیب های اجتماعی برای فرزندانشان بپذیرند.

 

منبع :

سایت خبری ایرنا